Meer energie in scholen

Meer energie in scholen

Dit project zet in op het energetische verduurzamen van 20 basisscholen in Zeeland. De energierekening vormt een jaarlijks terugkerende kostenpost op de begroting van de basisscholen. Scholen geven ongeveer 3,5% van het totale budget uit aan energiekosten. Rond de 50% van alle basisscholen scoort slecht op het gebied van gas en elektriciteitsgebruik. Om een gemiddeld klaslokaal te voorzien van verwarming, verlichting en elektrische apparaten wordt jaarlijks 4000 kg of CO2 uitgestoten.

Zeeuwse aanpak

Voor energiebesparing in bestaande woningen en maatschappelijk vastgoed komt steeds meer aandacht. Maar scholen dreigen in dit proces achterop te raken. Dat heeft onder meer te maken met een gedeelde verantwoordelijkheid (tussen gemeenten en schoolbesturen), geldstromen en bekostigingsregels, gebrek aan urgentiegevoel en onvoldoende inzicht in de mogelijkheden.

Deze factoren hebben er ook aan bijgedragen dat het nationale project Green Deal Scholen helaas onvoldoende resultaat heeft opgeleverd. Daarom heeft het Energieservicepunt Zeeland (ESP), een samenwerkingsverband van ZMf, Zeeuwind en het Zeeuws Klimaatfonds, na overleg met verschillende partijen, waaronder gemeenten, het initiatief genomen voor een Zeeuws project, met een eigen praktische aanpak. De komende twee jaar willen we met 20 Zeeuwse basisscholen aan de slag om met hulp van betrokken partijen en deskundigen het energieverbruik van scholen in beeld te brengen, een energiescan uit te voeren, een plan van aanpak op te stellen en dat plan concreet uitgevoerd te krijgen. We gaan daarbij per school aan de slag met het nemen van de eerste maatregelen om energie (en geld) te besparen en zelf energie op te wekken. Educatie voor de leerlingen is een optie.

Projectfoto Meer energie in scholen

DoE-teams

Het unieke van de voorgestelde ‘Zeeuwse’ aanpak is het inzetten van de ‘DoE-teams’. Deze daad- en doelgerichte werkgroepen vormen de motor van het proces op elke deelnemende school. Voor elke school waarvoor de aanpak wordt uitgerold wordt een specifiek DoE-team in het leven geroepen. In zo’n team zitten vertegenwoordigers van de school (directeur of vestigingsleider) en het schoolbestuur, de beheerder van de school, de betrokken gemeente, dorpsraad of lokale werkgroep en zaak-deskundigen. De teams worden ondersteund door een regisseur vanuit ESP Zeeland.

De teams benaderen de energetische verduurzaming van de betrokken school als een sportieve uitdaging; bekende belemmeringen en knelpunten worden gezien als te nemen hordes in een hordenloop. De hierboven omschreven stap-voor-stap- benadering, van scan tot monitoring, vormt daarbij wel een vaste leidraad. De inzet van de teams is te kenmerken met een set van werkwoorden en handelingen: initiëren, stimuleren, informeren, overleggen, duwen, trekken en beslissen. Kortom: gewoon doen!

Niet een, twee, drie

Eén van de factoren die verduurzaming soms lastig maakt is de verantwoordelijkheid voor onderwijshuisvesting, die verdeeld is over gemeenten en schoolbestuur. Gemeenten zijn sinds 2015 verantwoordelijk voor nieuwbouw en uitbreiding, niet meer voor beheer en onderhoud. Die taak ligt nu bij schoolbesturen zelf. Energiemaatregelen zoals isolatie, LED-verlichting tot en met het vervangen van de CV-ketel door een duurzame oplossing moeten nu uit het onderwijsbudget betaald worden. De financiële ruimte voor wat ingrijpende, maar o zo noodzakelijke, maatregelen ontbreekt in bijna alle gevallen.

Daarnaast moet er op scholen meer geventileerd worden dan bijvoorbeeld in een kantoorgebouw. Zonder een goede ventilatie loopt, met 25-30 kinderen in de klas, de luchtkwaliteit snel terug. Dat is te meten aan de hand van oplopende CO2-gehaltes in de klaslokalen. Maar meer ventileren betekent in de winter vaak frisse koude buitenlucht naar binnen halen en (met CV) verwarmde lucht naar buiten blazen. Zo gaat veel energie verloren. Terugwinning van warmte is dan een oplossing, maar wel een met een stevig prijskaartje.

Spannend proces

De uitdaging van het project Meer Energie in Scholen is om (op basis van een deskundige analyse van gebouw en installaties) in goed overleg tussen betrokken partijen tot creatieve en goede oplossingen te komen. Dat vraagt van alle partijen dat ze met een open blik aan tafel aanschuiven. Samen met de eerste scholen formuleren we nu verduurzamingsambities. Een spannend proces en een heel belangrijke eerste stap.

Tot nu toe

Het project ’Meer Energie in Scholen’ is nu ergens halverwege. We zijn eind 2018 met een voorlichtingsbijeenkomst begonnen en de afronding is in het eerste kwartaal van 2021 voorzien.

Inmiddels zijn al twintig basisscholen door heel Zeeland aangehaakt. De inzet is om het (fossiele) energiegebruik aanzienlijk te beperken. Op die manier komen de scholen flink op stoom in de energietransitie. Maar hoe doe je dat, je energieverbruik flink omlaag brengen? Zeker in oudere schoolgebouwen is dat best een uitdaging. Er is de komende 10 jaar nog heel veel werk aan de winkel. Basisscholen behoren tot het maatschappelijk vastgoed. Inmiddels weten we dat de kwaliteit van de gebouwen, het energieverbruik en de kwaliteit van het binnenklimaat over het algemeen ‘zorgwekkend’ te noemen is.

Eén van de grote onderliggende problemen is dat de verantwoordelijkheid voor financiering van de bouw en het onderhoud van de scholen verdeeld is tussen gemeenten en schoolbesturen. Zodra een school gebouwd is, is het schoolbestuur 40 jaar en (soms veel) langer verantwoordelijk voor een goede instandhouding. Dit leidt in de praktijk tot een patstelling die frustrerend werkt op te nemen maatregelen die in het kader van het Klimaatakkoord én een gezond binnenklimaat echt noodzakelijk zijn. We lopen hier ook tegenaan bij de 20 scholen die aan het project deelnemen.

Dit probleem werd in 2016 al door de Nationale Rekenkamer gesignaleerd, één jaar nadat de bovengenoemde waterscheiding tussen gemeenten en schoolbesturen in wet was vastgelegd. In 2018 hebben de VNG (Vereniging Nederlandse Gemeenten) en de P.O.-raad (Vertegenwoordiger van het primair onderwijs) samen een wetswijziging voorgesteld om de impasse te doorbreken.

Het zal vermoedelijk tot 2023 duren (als de Coronacrisis ook hier geen spelbreker zal zijn) voor er een wettelijke aanpassing komt waardoor er meer mogelijkheden ontstaan om bijvoorbeeld oudere scholen te renoveren, zodat ze nog 25 jaar meekunnen. Met die tijdshorizon is het mogelijk om allerlei investeringen in het gebouw te doen, zodat het energieverbruik drastisch omlaag gebracht kan worden.

Het ESP heeft zich voorgenomen om, met hulp van de samenwerkende partijen in Het Zeeuwse Energieakkoord, komend najaar, een Provinciale bijeenkomst te organiseren om de weg vrij te maken voor een handelingswijze waarbij gemeenten en schoolbesturen tot onderlinge afspraken komen om de noodzakelijke aanpak van scholen te versnellen. Daarmee zou Zeeland vooruit kunnen lopen op de trage wetswijzigingen.

Meer weten?

Voor informatie of vragen over het project kun je contact opnemen met Ad Phernambucq via info@zeeuwsklimaatfonds.nl of met ZMf projectleider Melissa Ernst.

Profiel Melissa Ernst

Melissa Ernst

Projectleider Energietransitie, Biodiversiteit, Landbouw

Het project wordt uitgevoerd door: Zeeuws Klimaatfonds, Zeeuwind en ZMf.

Logo's Zeewind en Zeeuws Klimaatfonds

 

Het project wordt ondersteund door:
Het project Meer energie in scholen wordt financieel mede mogelijk gemaakt door de Provincie Zeeland en Stichting Zeeuwse Publieke Belangen.

Logo Provincie Zeeland Logo Stichting Zeeuwse publiekebelangen

 

 

Tags: